σταυροδρόμι

το σημείο όπου συναντώνται δύο ή περισσότεροι δρόμοι

χαρμολύπη

Μαρτίου 13, 2008 στο 11:42 μμ · Κατηγορία θεολογία

bcards08.jpg

Για πολλούς, αν όχι για τους περισσότερους από τους ορθοδόξους χριστιανούς, η Μεγάλη Σαρακοστή αποτελείται από ένα περιορισμένο αριθμό από τυπικούς κανόνες και διατάξεις όπου κυρίως επικρατεί το αρνητικό στοιχείο, όπως είναι: αποχή από ορισμένα φαγητά, απαγόρευση της ψυχαγωγίας, του χορού και ίσως κάθε θεάματος… Οσ κοπός της μεγάλης Σαρακοστής δεν είναι να μας επιβάλλει πιεστικά μερικές τυπικές υποχρεώσεις, αλλά να “μαλακώσει” την καρδιά μας τόσο ώστε να μπορεί να ανοιχτεί στις πραγματικότητες του πνεύματος, ν΄ αποκτήσει την εμπειρία της κρυμμένης “πείνας και δίψας” για επικοινωνία με τον Θεό. Αυτή η “ατμόσφαιρα” της μεγάλης Σαρακοστής, αυτή η ανεπανάληπτη”κατάσταση του νου” δημιουργείται βασικά με τη λατρεία, με τις ποικίλες εναλλαγές που παρουσιάζονται στη λειτουργική ζωήαυτής της περιόδου…

Όταν κάποιος μπει στην Εκκλησία όσο διαρκούν οι ακολουθίες της Μ. Σαρακοστής, σχεδόν αμέσως θα καταλάβει μια κάπως αντιφατική έκφραση. Από τη μια μεριά, μια κάποια ήρεμη θλίψη διαποτίζει την ακολουθία: τα άμφια είναι σκούρα, οι ακολουθίες διαρκούν περισσότερο απ΄ ό,τι συνήθως και είναι πιο μονότονες, σχεδόν δεν υπάρχει κίνηση. Τα αναγνώσματα και οι ψαλμοί εναλλάσσονται, αλλά παρ΄ όαλ αυτά φαίνεται σα να μη “συμβαίνει” τίποτε. Σε τακτά διαστήματα ο ιερέας βγαίνει από το ιερό και λέει πάντοτε την ίδια σύντομη ευχή και όλο το εκκλησίασμα συνοδεύει κάθε αίτηση αυτής της προσευχής με μετάνοιες. Έτσι, για αρκετή ώρα στεκόμαστε σ΄ αυτή τη μονοτονία, σ΄ αυτή την ήρεμη θλίψη.

Αλλά ακτόπιν αρχίζουμε να νιώθουμε ότι ακριβώς αυτή η παράταση και η μονοτονία μας χρειάζεται αν θέλουμε να αποκτήσουμε εμπειρία από την κρυμμένη, και κατ΄ αρχήν απαρατήρητη, “επίδραση” της ακολουθίας. Σιγά σιγά αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ή μάλλον να αισθανόμαστε ότι αυτή η θλίψη στην πραγματικότητα είναι “ευθυμία”, ότι μια μυστηριώδηε μεταμόρφωση πρόκειται να γίνει μέσα μας… Όλα όσα μας φαίνονται υπερβολικά σημαντικά ώστε να γεμίζουν το μυαλό μας, όλη αυτή η κατάσταση αγωνίας που μας έγινε ουσιαστικά δεύτερη φύση, εξαφανίζονται κι αρχίζουμε να νιώθουμε ελεύθεροι, ανάλαφροι, και ευτυχισμένοι… Έτσι, όσο βιώνουμε αυτή τη μυστηριώδη ελευθερία, όσο γινόμαστε “ανάλαφροι και ειρηνικοί”, η μονοτονία και η θλίψη των ακολουθιών αποκτούν μια καινούργια σημασία, μεταμορφώνονται. Μια εσωτερική ομορφιά τις φωτίζει σαν την πρωϊνή ηλιαχτίδα που, ενώ ακόμα στην κοιλάδα είναι σκοτάδι, στις βουνοκορφές αρχίζει να φωτίζει.

“ΧΑΡΜΟΛΥΠΗ” είναι: η θλίψη για την εξορία μου, για την καταστροφή που έχω κάνει στη ζωή μου, είναι η χαρά για την παρουσία του Θεού και τη συγγνώμη Του, η χαρά για την ξαναγεννημένη επιθυμία για τον Θεό, η ειρήνη από την επιστροφή στο σπίτι. Αυτή ακριβώς είναι η ατμόσφαιρα της λατρείας στην περίοδο της μεγάλης Σαρακοστής. Τέτοια είναι η πρώτη και γενική επίδρασή της στην ψυχή μου.

(Από το βιβλίο του μακαριστού π. Αλεξάνδρου Σμέμαν “Μεγάλη Σαρακοστή, πορεία προς το Πάσχα”, εκδ. Ακρίτας 1981)

5 σχόλια »

  Δημήτρης wrote @ Μαρτίου 16, 2008 at 7:29 μμ

Νομίζω πως υπάρχει κάτι στη λύπη που μας βοηθά να ωριμάσουμε πνευματικά. Αλλά το ίδιο συμβαίνει και με τη χαρά. Έτσι, κάθε κατάσταση, με το δικό της τρόπο, μπορεί να μάς ωθεί στην πνευματική ωρίμανση.
Όταν μιλάμε για χαρμολύπη, λοιπόν, το ζητούμενο δεν βρίσκεται ούτε στη χαρά ούτε στην λύπη, αλλά ούτε κι στον “συνδυασμό” τους.
Νομίζω πως το ζητούμενο βρίσκεται στο ποιο πνευματικό περιεχόμενο δίνουμε σε αυτά τα συναισθήματα.
Π.χ. να χρησιμποοιούμε την λύπη σαν αφετηρία για περισυλλογή και ταπείνωση (κι όχι απελπισία). Και να χρησιμοποιούμε την χαρά σαν αφετηρία δοξολογίας και όχι αυταρέσκειας ή εφησυχασμού.

Απάντηση
  NikosK wrote @ Μαρτίου 18, 2008 at 9:45 πμ

Χαιρετε

Η χαρμολυπη εχει περασει στο λαο μας σε βαθος. Ισως και σε μερικους αλλους λαους. Ειδα καποτε ενα ντοκυμαντερ για τα fado της Πορτογαλιας και ελεγε ενας Πορτογαλος: Σε πολλους ξενους φαινεται παρανοικο να διασκεδαζουν οι παρεες στην ταβερνα τργουδωντας με κεφι μελαγχολικα τραγουδια. Σκεφτηκα και εγω με τι κεφι τραγουδαμε και εμεις “δυο πορτες εχει η ζωη” ή “παραπονεμενα λογια εχουν τα τραγουδια μας” και εν συνεχεια τσουκρισμα τα ποτηρια και ευχες . Η πως μπορει το “υπομονη, γειτονια ο δρομος σου στενος” να θεωρειται ενα κεφατο τραγουδι και να εχει και γρηγορο τεμπο.
Παραλογισμος; Απλα χαρμολυπη.

Για να αναψω ομως λιγο τη συζητηση. Εχει σημερα πια νοημα η Σαρακοστη οταν ετσι και αλοιως η θλιψη, τα χρεη, η πεινα και η αθλια ποιοτητα ζωης κτυπα την πορτα ολο και περισσοτερων συνανθρωπων μας 365 ημερες το χρονο; Εχω τοσες καθημερινες σκοτουρες και θλιψεις στο κεφαλι μου που με αποσπουν απο το Θεο και πως μπορω να τις αφήσω απ εξω τη Σαρακοστη. Σε ποσες στερησεις υποβαλει ενας γονιος τον ευατο του ετσι και αλλοιως. Οσον αφορα δε τη νηστεια, αν και την τηρω οσο μπορω, θλιψη μου δημιουργει το γεγονος οτι στο ετσι και αλλοιως λιτο τραπεζι μας την Σαρακοστη θα πρεπει να κατευθυνθω στο Σουπερμαρκετ στα πανακριβα θαλασσινα. Μεχρι και οι ελιες εχουν 2000 δρχ το βαζακι.
Χθες αργα το μεσημερι ημουν νηστικος απο το πρωι στην περιοχη του Αγ. Φιλιππου και πεινουσα. Ας ειναι καλα τα McDonalds που βρηκα και εφαγα νηστισιμα στο ποδι με 7 ευρω. Ενω με ενα σουβλακι και 1.80 ευρω θα ειχα χορτασει.

Δεν εισηγουμαι καθολου βεβαιως την καταργηση της νηστειας απλα προσπαθω να την επαναπροσδιορισω στην σημερινη ζωφερη πραγματικοτητα. Διαφορετικα για καποιους μπορει να φανταζει σαν ενας σταυρος παραπανω σε αυτους που ήδη κουβαλαμε. Προσωπικα πανως το μονο που μου θυμιζει -και ευτυχως- οτι ειναι σαρακοστη (περα απο τις ακολουθιες) ειναι το γεγονος οτι δεν μπορω να φαω παγωτα γλυκα ενω ειμαι γκυκατζης, και εκ φυσεως διολου εγκρατης..

Απάντηση
  stavrodromi wrote @ Μαρτίου 18, 2008 at 9:27 μμ

Αγαπητέ μου φίλε Νίκο οι προβληματισμοί σου είναι πολύ σημαντικοί.

Τα υλικά αγαθά δεν είναι στην πραγματικότητα αγαθά, αφού με κόπο αποκτούνται και με κόπο συγκρατούνται. Το μόνο αληθινό και τέλειο αγαθό είναι ο Θεός. Φτωχός δεν είναι αυτός που στερείται των υλικών αγαθών, αλλά αυτός που στερείται της παρουσίας του Θεού. Και ο φτωχός από φιλαργυρία μπορεί να παραπονιέται καθημερινά αποβλέποντας κατά βάθος μέσα του στην απόκτηση των υλικών αγαθών που δεν έχει.

Είναι πολύ δύσκολο κάποιες στιγμές για όλους μας που αγωνιζόμαστε για να τα φέρουμε όλα βόλτα (και όχι μόνο σε οικονομικό επίπεδο…), όμως μήπως οι παλαιότερες γενιές δεν δυσκολεύτηκαν ακόμη περισσότερο και εν μέσω πολέμων και άλλων πολλών δεινών; Ή γιατί θα πρέπει απαραίτητα η σαρακοστιανή μας τράπεζα να έχει συχνά-πυκνά στο μενού της θαλασσινά; Οι αδελφοί μας σε χώρες που δοκιμάζονται, όπως η Σερβία, πώς μπορούν και αγωνίζονται και εμείς τόσο εύκολα λυγίζουμε;

Έτσι, ο αγώνας μας αυτήν την περίοδο είναι να μπορέσουμε να “ξεβολέψουμε” λιγάκι το χαϊδεμένο μας εαυτούλη (κι ο καθένας μας ας αναγνωρίσει για τον εαυτό του σε ποιο επίπεδο πρέπει να το παλέψει) ώστε να συναντήσουμε τον Χριστό. Με λίγα λόγια, πρέπει να περάσουμε από τη Σταύρωση για να φθάσουμε στην Ανάσταση…

Καλή δύναμη να έχουμε φίλε μου.

Απάντηση
  stavrodromi wrote @ Μαρτίου 18, 2008 at 9:36 μμ

Δημήτρη μου, μου άρεσαν πολύ οι σκέψεις με τις οποίες έκλεισες το σχόλιό σου: “να χρησιμοποιούμε την λύπη σαν αφετηρία για περισυλλογή και ταπείνωση (κι όχι απελπισία). Και να χρησιμοποιούμε την χαρά σαν αφετηρία δοξολογίας και όχι αυταρέσκειας ή εφησυχασμού.”

Είθε να βιώνουμε με αυτόν τον τρόπο κάθε στιγμή της ζωής μας και όχι μόνο τη σαρακοστή. Νάσαι καλά.

Απάντηση
  Nikosk wrote @ Μαρτίου 19, 2008 at 7:02 μμ

π. Δημητρη,

Εχετε δικιο. Ξερω οτι παντα υπαρχουν διεξοδοι και οτι ενιοτε τραγικοποιουμε τα πραγματα προκειμενου να δικαιολογησουμε τα οποιο διολισθηματα μας. Εξ αλλου οταν τα εγραφα σκεφτομουν και εγω οτι για καποιους ανθρωπους τα πραγματα ειναι χειροτερα και ομως δεν λυγιζουν.

Μιλαγα πριν με ενα καλο φιλο στο τηλεφωνο (που αλλου) και μου λεει “εχεις σκεφτει οτι ζουμε σε μια εικονικη πραγματικοτητα; Γραφει ενας Αυστριακος σε ενα βιβλιο του: Ποσο καιρο εχουμε να καθισουμε και να ρεμβασουμε στη σκια ενος δενδρου;” Ποτέ. Βομβαρδιζομαστε συνεχεια απο ειδησεις καταστροφων που στην ουσια μας επιρεαζουν αρνητικα χωρις ομως να εχουν πραγματικο αντικτυπο στη ζωη μας (π.χ. εκτροχιασμος τραινου στη Βουλγαρια). Ψαχνουμε να βρουμε το θεο αναμεσα στα συσωρευμενα σκουπιδα. Και δεν εχουμε ΠΟΤΕ χρονο να συνατησουμε ουτε τον Θεο ουτε τον αλλο.

Παλαια η μαγειρισα νοικοκυρα εκανε μια αμολυντη φακη και η οικογενεια μαζευοταν γυρω απο το τραπεζι στον καθαρο αερα και γευματιζε. Σημερα ειναι η γυναικα στη εργασια, η κορη στο Πανεπιστημιο ο πατερας στους 5 δρομους οι αλλος δεν ξερω που. Σκεφτεσθε το θεαμα executive σε εταιρια που εργαζεται 9 με 9 να βγαζει απο ταπερακι τα φασολακια απο το σπιτι;

Συνεπως το προβλημα σε σχεση με το παρελθον δεν ειναι η τροφη αλλα ο χρονος που επιρρεαζει την νηστεια. Η κουρασμενη νοικοκυρα δεν εχει χρονο να μαγειρεψει, αλλος δεν βρισκει τι να φαει στο χωρο εργασιας του ή στο δρομο. Μου εχει πει ενας Αμερικανος προσκυνητης μια Σαρακοστη οτι πρωτη φορα που εφαγε στα McDonalds ηταν στην Ελλαδα! διοτι μονο εκει βρηκε ευκολα νηστησιμα.

Και για να υπαρξει χαρμολυπη πρεπει να υπαρχει και χαρα. Μου ειπε αλλος Αμερικανος “τους λυπαμαι τους Ελληνες” εχουν ολοι σκυθρωπα και αγχωμενα προσωπα.

Αν και με την εννοια χαρμολυπη εννοειται κατι διαφορετικο, παντως το ζητουμενο σημερα ειναι η ΧΑΡΑ. Αυτο μπορει να το δωσει η εκκλησια στο σημερινο ανθρωπο; Εντος ή εκτος Σαρακοστης; Ας ειμαι χαρουμενος εν Χριστω και ας μην φαω ΤΙΠΟΤΑ ολη μερα.

Απάντηση

Το σχόλιό σας

HTML-Tags:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <pre> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>