Φεβρουάριος 2007

Φεστιβάλ “Οι Έλληνες συναντούν τους Έλληνες”

στο Κέντρο Τεχνών ACS στο Χαλάνδρι.

Συμμετέχει ο Roberto Licci από την Κάτω Ιταλία.

(του π. Βασιλείου Θερμού)

Σπάνια ἀντιμετωπίζουμε τή διαφορετικότητα τοῦ ἄλλου θετικά διότι τότε θά ἔπρεπε ἀναγκαστικά νά δοῦμε τόν ἑαυτό μας περισσότερο κριτικά. Τί ἄλλο εἶναι, ὅμως, ἡ διαφορετικότητα τοῦ ξένου παρά ἡ ἐξιδιασμένη κατάθεσή του στόν κοινό πολιτισμό τῆς ἀνθρωπότητας; Μέ τά προτερήματά καί τά μειονεκτήματά της βέβαια, ὅπως καί ἡ δική μας κατάθεση. Μόνο μιά λογική αὐτάρκειας θά μποροῦσε νά ἀπορρίπτει ἐξ ἀρχῆς τά καλά πού προέρχονται ἀπό τή διαφορετικότητα.

Ἐπί πλέον, μόνο μία στάση πού μαρτυρεῖ ἀνασφάλεια θά μποροῦσε νά φοβᾶται τή διαφορετικότητα. Ὑπό κάποιες προϋποθέσεις ἡ διαφορετικότητα τοῦ ἄλλου ἐπιτρέπει ἕνα ἀληθινότερο κοίταγμα τοῦ ἑαυτοῦ μας, διότι μᾶς φέρνει ἀντιμέτωπο μέ τόν καθρέφτη καί μᾶς βγάζει ἀπό τό κλειστό μας σύστημα ἀναφορᾶς. Ἕνας λαός μέ σιγουριά γιά τήν ταυτότητά του καί χωρίς σύνδρομα ἀνασφάλειας καί μειονεξίας αἰσθάνεται εὐγνωμοσύνη  πρός τόν διαφορετικό διότι κάνει καλύτερο τόν ἴδιο. Αὐτά ὅλα τά κατανοοῦμε καλύτερα ἄν τά ἐξετάσουμε ὑπό τό πρῖσμα τῶν ἁγίων Τριών Ιεραρχών.

Ἄν οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες ἀντιμετώπιζαν τό ξένο καί τό διαφορετικό πολωτικά, θά ἀρνιόντουσαν τή συνάντηση καί τήν ὤσμωση μέ τόν ἑλληνισμό. Τό ἀποτέλεσμα θά ἦταν ἕνας χριστιανισμός κατώτερος ἀπό αὐτόν πού ζοῦμε σήμερα. Ὁ ἑλληνισμός ἀποτελοῦσε ἕναν ριζικά διαφορετικό πολιτισμό ἀπό τόν ἰουδαϊκό. Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες, λόγῳ τῆς σοφίας καί τῆς ἁγιότητάς τους, χωρίς νά τό γνωρίζουν οὐσιαστικά ἐφάρμοσαν τή λογική τῶν ζώντων ὀργανισμῶν: τό κύτταρο βρίσκεται σέ διαρκῆ ἀνταλλαγή τῆς ὕλης μέ τά γειτονικά του κύτταρα καί μέ τό αἷμα πού κυκλοφορεῖ μέσα στά ἀγγεῖα. Ἡ ἀνταλλαγή αὐτή εἶναι ἀπαραίτητη προκειμένου τό κύτταρο νά μή νεκρωθῆ καί, ἔμμεσα, προκειμένου νά διατηρήσει τήν ταυτότητά του. Διότι νεκρό καί ἀποσυντεθειμένο παύει νά ἔχει ταυτότητα.

Οἱ πολιτισμοί, ἐπειδή εἶναι ζωντανοί, βρίσκονται σέ διαρκῆ ἀνταλλαγή καί ὤσμωση. Ἔτσι ἐμπλουτίζονται οἱ ἴδιοι ἀφ’ ἑνός, ἐνῶ ταυτόχρονα συμβάλλουν σέ μεγαλύτερη προσέγγιση καί καλύτερη κατανόηση τῶν ἀνθρώπων. Χωρίς αὐτή τήν ἀλληλεπίδραση τῶν πολιτισμῶν οἱ διάφοροι λαοί καί τά ἔθνη θά παρέμεναν ἀπολύτως ξένα καί ἀκατανόητα τό ἕνα γιά τό ἄλλο. Καί φυσικά, αὐτό θά κατέληγε σέ ἀκόμη μεγαλύτερη ἐχθρότητα ἀπό αὐτή πού βλέπουμε σήμερα, ἀφοῦ τό ἄγνωστο τό φοβόμαστε. Καί, φυσικά, χωρίς αὐτή τήν κινητικότητα καί ἀνάμιξη τῶν πολιτισμῶν δέν θά ἦταν δυνατό ἡ Ἐκκλησία νά ἐπιτελέσει τό ἱεραποστολικό ἔργο τῆς διάδοσης τοῦ Εὐαγγελίου.

Πῶς, ὅμως, θά διαφυλαχθῆ ἡ ταυτότητα μέσα σέ αὐτή τήν ἀέναη ἀνταλλαγή; Πῶς θά προληφθῆ ἡ ἀλλοίωσή της καί ἡ ἔκπτωση τοῦ ψηφιδωτοῦ τῶν ἐθνῶν σέ ὁμοιομορφία; Πάλι ἡ βιολογία δίνει τήν ἀπάντηση. Στό ἐσωτερικό τοῦ κυττάρου βρίσκεται ὁ πυρήνας, ὁ ὁποῖος καθορίζει τή συγκεκριμένη μορφή πού ὀφείλει νά ἔχει τό κύτταρο αὐτό, τήν ἐξειδίκευσή του, τό ἄν θά γίνει κύτταρο ὀστοῦ ἤ καρδιᾶς ἤ ἐγκεφάλου κ.ο.κ. Ἀπό τήν ἄποψη τοῦ γενετικοῦ ὑλικοῦ, βέβαια, ὅλοι οἱ πυρῆνες τῶν κυττάρων ἑνός σώματος ἔχουν τίς ἴδιες πληροφορίες. Αὐτό εἶναι ἰδιαίτερα σημαντικό διότι ὑποδηλώνει ὡς πρός τό θέμα μας τή θεμελιώδη ὁμοιότητα ὅλων τῶν ἀνθρώπων, τήν κοινή ἀνθρώπινη φύση τους, τή βάση δηλαδή τῆς ἀμοιβαίας κατανοήσεως καί ἀγάπης.

Ἀλλά σέ κάθε πυρήνα ὁρισμένα μόνο γονίδια ἐνεργοποιοῦνται, ἐκεῖνα πού θά ἐξασφαλίσουν τή διαφοροποίηση τοῦ κυττάρου. Ἔτσι καί στούς λαούς, ὁρισμένες ἀπό τίς ἀνθρώπινες ἰδιότητες ἀναπτύσσονται περισσότερο καί ἄλλες συρρικνώνονται, συντελώντας ἔτσι στήν ἰδιοπροσωπία τῶν ἐθνῶν. Ἡ ἀνταλλαγή στοιχείων μέ ἄλλους λαούς δέν συνιστᾶ κίνδυνο γιά τήν ἰδιοπροσωπία ἄν παραμένει ἄθικτος ὁ πυρήνας, ἐκεῖνα δηλαδή τά βασικά χαρακτηριστικά πού γιά μᾶς συγκροτοῦν τήν ἑλληνικότητα (καί γιά τόν πιστό τήν ἐκκλησιαστικότητα).

Στήν περίπτωση τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, ὁ πυρήνας βρισκόταν στήν χριστιανική τους συνείδηση, ἡ ὁποία δέν ἔπρεπε μέ κανένα τρόπο να προδοθῆ ἀπό τή συνάντηση μέ τόν ἑλληνισμό. Πράγματι, ἀπό αὐτόν ἔλαβαν τό γλωσσικό καί ἐννοιολογικό ἔνδυμα τῶν ἀληθειῶν τῆς Ἀποκάλυψης τοῦ Θεοῦ καί καμμία ἀπό τίς θεολογικές καί κοσμολογικές ἀντιλήψεις του.

Γι’ αὐτό κάθε πολιτισμός πρέπει νά ξεκαθαρίσει ποιά εἶναι τά θεμελιώδη γνωρίσματά του, ἔτσι ὥστε νά τά περιφρουρήσει δεόντως καί νά ἀποφύγει τόν κίνδυνο τοῦ συγκρητισμοῦ και τῆς σχετικοποίησης. Ταυτόχρονα, ὅμως, χρειάζεται νά ἀναλάβει τό θαρραλέο ἐγχείρημα τοῦ διαλόγου μέ ἄλλους πολιτισμούς καί τῆς ἀνταλλαγῆς στοιχείων μεταξύ τους. Ὁ σεβασμός μας στήν ἰδιαιτερότητα κάθε ἀνθρώπου καί κάθε λαοῦ δέν πρέπει νά εἶναι ἁπλῶς συμβατικός, ἐπειδή αὐτό ἐπιτάσσουν ἡ καλή συμπεριφορά καί ἡ ἀνάγκη γιά εἰρηνική συνύπαρξη. Χρειάζεται νά ὑποκινεῖται ἀπό τό γνήσιο ἐρώτημα γιά τή δική του κλήση. Δέν θά ὑπαγορεύσουμε ἐμεῖς τήν κλήση τοῦ Θεοῦ γιά τούς ἀδελφούς μας, ἀλλά θά τούς βοηθήσουμε νά τήν ἀνακαλύψουν, νά τήν ἀνασύρουν ἀπό τά βάθη τῆς ὑπάρξεώς τους. Ὅπως τό διατυπώνει ὁ Γάλλος Ὀρθόδοξος θεολόγος Παῦλος Εὐδοκίμοφ, «στό σχηματισμό τῆς κουλτούρας καί τῶν πολιτισμῶν ἡ Ἐκκλησία ἔχει νά πεῖ τόν προφητικό της λόγο, πού εἶναι λόγος μάρτυρα… Κάθε λαός βρίσκει μιάν ἱστορική ἀποστολή καί τήν κάνει δική του, οἰκοδομεῖται γύρω ἀπ’αὐτήν καί ἀργά ἤ γρήγορα συναντᾶ τό σχέδιο τοῦ Θεοῦ. Ἡ παραβολή τῶν ταλάντων μιλᾶ γι’ αὐτό τό ἀξιολογικό ἐπίπεδο πού προτείνεται στήν ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου… Ὁ Θεός τό θέλησε ἔτσι, ἡ Βασιλεία Του νά μήν εἶναι βατή παρά μέσῳ τοῦ χάους αὐτοῦ τοῦ κόσμου· δέν εἶναι μόσχευμα ξένο στά ὄντα τοῦ κόσμου, ἀλλά ἡ ἀποκάλυψη τοῦ βάθους τοῦ ἴδιου τοῦ κόσμου».

Εἴμαστε κεκλημένοι στό χρέος τῆς διαρκοῦς ἐπίγνωσης πώς οἱ πολιτισμοί ἀποτελοῦν φαινόμενο προσωρινό διότι ἐπιτρέπουν στόν Θεό νά ἔλθει σέ κοινωνία μέ τόν ἄνθρωπο στόν συγκεκριμένο χῶρο καί χρόνο. Στήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ θά ὑπάρχει ὁπωσδήποτε ἡ ἑτερότητά μας ἐξαγιασμένη ἀλλά δέν θά ὑπάρχουν πολιτισμοί διότι θά εἶναι περιττοί. Καί ἡ Ἐκκλησία εἶναι προορισμένη ἀπό τή φύση της νά βαδίζει ἀγαπώντας τόν κόσμο ἀλλά μέ τό βλέμμα στραμμένο στό ἐσχατολογικό της μέλλον.

Ὅπως τονίζει ὁ καθηγητής Μαντζαρίδης, «ἡ ἀληθινή παγκοσμιότητα προωθεῖται μόνο μέ παγκόσμιους ἀνθρώπους· μέ πρόσωπα πού προσεγγίζουν κενωτικά καί συγχωρητικά ὁλόκληρο τόν κόσμο, ὁλόκληρη τήν ὁμοούσια ἀνθρωπότητα».Ὅσο περισσότερο χωρᾶμε τόν διαφορετικό ἄνθρωπο μέσα στήν καρδιά μας, τόσο περισσότερο προσεγγίζουμε τή βίωση τοῦ μυστηρίου τοῦ Χριστοῦ πού εἶναι ὁ καθολικός Ἄνθρωπος. Διότι καί αὐτή ἡ ἀλήθεια τοῦ ἄλλου, ἡ παράξενη καί ἀκατανόητη ἀπό μᾶς πολλές φορές, διαθέτει τόν δικό της τόπο στόν Χριστό πού εἶναι ἡ Ἀλήθεια.

(Απόσπασμα από παλαιότερη ομιλία του πρωτοπρεσβύτερου Βασιλείου Θερμού με αφορμή την εορτή των 3 Ιεραρχών)

Η Ξένια Γρηγόριεβνα Πετρόβα ήταν σύζυγος λαμπρού συνταγματάρχη του τσαρικού στρατού, ο οποίος ήταν επίσης και ψάλτης στα ανάκτορα. Ζούσε άνετη και κοσμική ζωή εν μέσω της αριστοκρατίας της πρωτεύουσας. Ο αιφνίδιος θάνατος του συζύγου της, όταν εκείνη ήταν μόλις 26 χρόνων, την αναστάτωσε βαθιά και της φανέρωσε τη ματαιότητα κάθε επίγειου δεσμού. Προσπάθησε από τότε να ελευθερωθεί από κάθε τι που τη συνέδεε με τον κόσμο κι άλλαξε ολότελα τη συμπεριφορά της. Βλέποντάς την οι συγγενείς να μοιράζει την περιουσία της σε ελεημοσύνες, νόμισαν ότι το πένθος την έκανε να χάσει τα λογικά της. Φορούσε τη στρατιωτική στολή του συζύγου της και δεν αποκρινόταν παρά  μόνο αν της απευθύνονταν με το όνομα του μακαρίτη αξιωματικού. Χωρίς κα;τάλυμμα, ανυπόδητη, φορώντας χειμώνα – καλοκαίρι τα ίδια κουρελιασμένα ρούχα, τριγυρνούσε στις φτωχογειτονιές, προσφέροντας τον εαυτό της με πραότητα και αγόγγυστα στις λοιδορίες και στους εμπαιγμούς του όχλου. Δεχόταν ελεημοσύνη μονάχα για να την ξαναμοιράσει την ίδια στιγμή στους φτωχούς, έτρωγε πού και πού, και πήγαινε να περάσει τη νύχτα σ΄ ένα χωράφι έξω από την πόλη όπου προσευχόταν γονατιστή ως την ανατολή.

Η ευλογία του Θεού τη συνόδευε όπου κι αν πήγαινε και σύντομα ο οίκτος που της έδειχναν μεταμορφώθηκε σε ευλάβεια όλων των κατοίκων της αγίας Πετρούπολης, της οποίας έγινε αληθινός φύλακας άγγελος. Αφού έφερε το σταυρό της εκούσιας σαλότητας για την αγάπη του Χριστού επί 45 ολόκληρα χρόνια, η οσία Ξένια κοιμήθηκε εν Κυρίω σε ηλικία 71 ετών (μεταξύ 1794 και 1806).

ο τάφος της οσία Ξένιας στο παρεκκλησιό της μέσα στο Κοιμητήριο Σμολένσκ της Αγ. Πετρούπολης

Ο τάφος της οσίας Ξένιας έγινε αμέσως αντικείμενο τιμής και ευλάβειας και πολύ σύντομα αποτέλεσε τόπο προσκυνήματος. Θαύματα, ιάσεις, προφητείες, φανερώσεις της αγίας δεν έπαυσαν εδώ και δύο αιώνες να επιτελούνται στον τάφο της ο οποίος είναι πηγή ζωής και ευλογίας. Ο λαός μέχρι σήμερα συνωστίζεται προσευχόμενος για να δεχθεί την αρωγή της παρρησίας της αγίας, η οποία τιμάται ως προστάτιδα της αγίας Πετρούπολης. Η μνήμη της εορτάζεται στις 24 Ιανουαρίου.

το παρεκκλήσιο της οσίας Ξένιας στην αγ. Πετρούπολη

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

20.30 μ.μ. – 00.30 π.μ.

ΑΓΡΥΠΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΣΙΑ ΞΕΝΙΑ

ΣΤΟΝ Ι. Ν. ΑΓ. ΦΙΛΙΠΠΟΥ

Στο τέλος της ακολουθίας του Όρθρου ο ιερέας θα χρίσει τους πιστούς με λάδι από την ακοίμητη κανδήλα του τάφου της αγίας Ξένιας.

ΑΡΘΡΟ – ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΘΗΝΩΝ & ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ κ.κ. ΙΕΡΩΝΥΜΟΥ

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμος, ξεκίνησε την συνέντευξη του στην εφημερίδα «Ο Κόσμος του Επενδυτή», εκφράζοντας θλίψη και ανησυχία, για τα όσα διαδραματίστηκαν στην Αθήνα αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα, μετά το τραγικό συμβάν, που οδήγησε στον αδόκητο θάνατο ενός νέου παλικαριού.

Την οδύνη μου, ως πατέρα που βίωσε τον άδικο θάνατο ενός παιδιού του από το οπλισμένο χέρι ενός άλλου παιδιού του, ήρθαν να εντείνουν και να συμπληρώσουν αισθήματα πικρίας και αγωνίας, καθώς οι βιαιότητες, οι βανδαλισμοί, οι καταστροφές, οι λεηλασίες και οι εμπρησμοί τραυματίζουν βάναυσα την ψυχή και το σώμα της πατρίδας μας.

Βεβαίως η εύκολη λύση είναι να περιοριστούμε σε καταδικαστικά και επικριτικά σχόλια, επιρρίπτοντας όλη την ευθύνη σε όσους υπερέβησαν τα όρια της εύλογης διαμαρτυρίας. Δεν δικαιούμαστε, όμως, να ομιλούμε αν δεν αναλάβουμε πρώτα τις ευθύνες που αναλογούν στον καθένα μας, με αυτοκριτική και με πνεύμα μετανοίας. Δεν είναι δυνατόν να θεωρητικολογούμε χωρίς καν αναφορά στο ότι δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για την αφαίρεση μιας ανυπεράσπιστης νεανικής ζωής, όταν μετά το μοιραίο χωρούν μόνο η συντριβή και η μετάνοια.

Τα παιδιά μας δεν είναι εξαγριωμένα χωρίς λόγο. Η προσωπική επαφή μου με τους νέους μου δίνει το δικαίωμα να δηλώσω μετά λόγου γνώσεως ότι το σύνολο σχεδόν της νέας γενιάς δεν είναι εναντίον των αρχών, των αξιών και των ιδανικών που ενέπνευσαν και εξέθρεψαν το γένος μας, αλλά εναντίον όλων ημών που τους τα διδάσκουμε και συγχρόνως τα προδίδουμε ανερυθρίαστα και ασύστολα. Τα παιδιά μας δεν αμφισβητούν την αλήθεια αλλά την προδοσία της. Τα παιδιά μας είναι θυμωμένα μαζί μας επειδή μας αγαπούν και αισθάνονται προδομένα. Η νεολαία νοιώθει όχι μόνο το ασφυκτικό παρόν που φτιάξαμε εμείς οι φυσικοί ή θεσμικοί γονείς τους, αλλά, κυρίως καταγγέλλει την υποθήκευση, αν όχι την κλοπή, και την καταστροφή του μελλόντός της.

Βέβαια, οι βανδαλισμοί, η καταστροφή των περιουσιών, η πυρπόληση του μόχθου εργοδοτών και εργαζομένων, χωρίς συναίσθηση των κοινωνικών συνεπειών, και η εξάντληση των δυνάμεων της νεολαίας μόνο για την εκτόνωση της οργής απλώς ανοίγουν περισσότερες πληγές και θρέφουν τον φαύλο κύκλο της παρακμής. Όμως, πως να καταδικάσεις τον αδικημένο για τα λάθη του, αν δεν αναζητήσεις πρώτα τρόπους και λύσεις που να δίνουν ελπίδα και να προσκαλούν σε αξιοποίηση των δυνάμεων, που τώρα σπαταλιούνται στην εκτόνωση της πικρίας και της απογοήτευσης, συμβάλλοντας εντέλει στο περαιτέρω ρήμαγμα της ήδη παραπαίουσας, ηθικώς, πολιτικώς και κοινωνικο-οικονομικώς πατρίδας μας;

Για πόσο ακόμα μπορούμε να στεκόμαστε, κλήρος και λαός, αδιάφοροι ή αυτοκαταστροφικά βολεμένοι απέναντι σε φαινόμενα τα οποία όλοι γνωρίζουμε, όλοι συμφωνούμε ότι δεν είναι δυνατόν να συνεχίζονται, όλοι δηλώνουμε ευκαίρως – ακαίρως τη δυσφορία μας και συγχρόνως τα συντηρούμε ή τα ανεχόμαστε ως παθητικοί δέκτες της ίδιας μας της αυτο-υπονόμευσης.

Πώς να πείσουμε τους νέους ότι η Εκκλησία είναι ο χώρος της αγάπης, της ελπίδας, της παρηγοριάς, της σμιλεύσεως ήθους και ιδανικών και της αντιπαράθεσης στην αδικία, την ανομία και τη διαφθορά, όταν δίνουμε δικαιώματα στον λαό του Θεού να φοβάται ότι μετατρέψαμε τον οίκο του Θεού σε οίκο εμπορίου; Όταν δεν τολμάμε πια να υψώσουμε φωνές σαν εκείνες του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου ή του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, όταν τόλμησαν στο όνομα του Χριστού να αντιπαρατεθούν με τα κατεστημένα συμφέροντα της εποχής τους, που καταρράκωναν τα ουσιώδη του βίου του ποιμνίου τους;

Πώς να πείσουμε τους νέους για τα μείζονα και ουσιώδη του πολιτισμού και την αξία της αφιέρωσής τους στις σπουδές τους, όταν η παιδεία χρόνια τώρα συρρικνώνεται στα ασφυκτικά στενά και αφυδατωμένα όρια μιας άνευρης εκπαίδευσης, χωρίς ουσιαστική μέριμνα για την κατοχύρωση του επαγγελματικού μέλλοντος και την υποδούλωση της αξιοπρέπειας στους μηχανισμούς χαριστικών και αναξιοκρατικών πρόσκαιρων βιοποριστικών απασχολήσεων;

Πώς να ζητήσουμε κατανόηση και θυσίες από τον λαό μας για τη σοβούσα οικονομική κρίση, όταν οι εσαεί προτεινόμενες επί δεκαετίες λύσεις επαναλαμβάνουν κυνικά σενάρια μονόπλευρης λιτότητας; Όταν οι περιορισμοί και οι θυσίες επιβάλλονται μονομερώς, εξαιρώντας προκλητικά εκείνους προς τους οποίους θα έπρεπε καταρχήν να απαιτηθεί η συνεισφορά τους στην υπέρβαση της κρίσης;

Πώς να ζητήσουμε την εμπιστοσύνη του λαού στους θεσμούς, τους φορείς και τους εκφραστές και υπηρέτες τους, όταν κωφεύουμε στα στοιχειώδη αιτήματα για δικαιότερη κοινωνική πραγματικότητα, για την προστασία του λαού από την κατάχρηση της εξουσίας, για την εξασφάλιση του αισθήματος ασφάλειας που προκύπτει από την εμφανή και αδιαμφισβήτητη προστασία της αξιοπρέπειάς μας από τα ποικίλων ειδών πελατειακά δίκτυα, που συνιστούν πρόσφορο έδαφος για την επικράτηση της φαυλότητας και την υπονόμευση της δημοκρατίας;

Πώς να ζητήσουμε από τον λαό μας υπομονή και ολιγάρκεια, όταν η απληστία έχει γίνει ρυθμιστής της ζωής μας, των τάχα μου οραμάτων και ψευδεπίγραφων υποσχέσεων; Όταν η απληστία αποτελεί το υπέδαφος επί του οποίου ριζώνουν αποδομητικά φαινόμενα, όπως η διαφθορά, η διαπλοκή, η κατασπατάληση των οικονομικών πόρων και η ατιμωρησία όσων προς ίδιον όφελος εκμεταλλεύονται τα πόστα τους και γίνονται εν τέλει δολιοφθορείς της Εκκλησίας, του Έθνους και της Δημοκρατίας;

Ποιος μπορεί να κατηγορήσει για φωνασκία όσους δικαίως κραυγάζουν απαιτώντας διαφάνεια, κοινωνική λογοδοσία και αποθάρρυνση της δημιουργίας τοπικών ή φιλικών φατριών; !!!!

Ποιός μπορεί να κοιτάξει στα μάτια χωρίς ντροπή τον άρρωστο που δοκιμάζει την κατάσταση που επικρατεί στη δημόσια υγεία εδώ και χρόνια; Τον συνταξιούχο που αδυνατεί να πληρώσει τα φάρμακά του; Τον άνθρωπο του μόχθου που αδυνατεί να εξασφαλίσει το μέλλον των παιδιών του; Τον σπουδαστή που βιώνει την ερήμωση της παιδείας από τα οράματα και ιδανικά;

Η απάντηση σε όλα αυτά δεν είναι η δικαίωση των βανδαλισμών, αλλά ούτε και η απάνθρωπη καταστολή κάθε διαμαρτυρίας. Η διαμαρτυρία είναι ανάγκη και δικαίωμα. Όμως ο καταστροφικός θυμός που οδηγεί σε λεηλασίες και βανδαλισμούς δεν είναι λύση. Η βία θρέφει τη βία και οι επιτήδειοι βρίσκουν ευκαιρία να επιβάλουν λύσεις που κάθε άλλο παρά ανταποκρίνονται στα αιτήματα και τις ανάγκες των αδικημένων.

Πριν από κάθε λόγο και τοποθέτησή μας, πρέπει να αναλογισθούμε λοιπόν με το μερίδιο των ευθυνών μας. Πρώτιστα των δικών μας ευθυνών ως Ποιμαίνουσας Εκκλησίας, που δεν έχει πλέον την πολυτέλεια του εφησυχασμού. Η κρισιμότητα των καιρών επιτάσσει να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων, να αναλάβουμε τις ευθύνες μας – με τρόπο ορατό και έμπρακτο – απέναντι στον λαό του Θεού και να εμπνεύσουμε τους ανθρώπους, ώστε να ενώσουμε τις δυνάμεις μας σε κοινό αγώνα για την ειρηνική ανατροπή της καθοδικής πορείας που απειλεί τη χώρα μας.

Σάββατο 13/12/2008

Για πολλούς, αν όχι για τους περισσότερους από τους ορθοδόξους χριστιανούς, η Μεγάλη Σαρακοστή αποτελείται από ένα περιορισμένο αριθμό από τυπικούς κανόνες και διατάξεις όπου κυρίως επικρατεί το αρνητικό στοιχείο, όπως είναι: αποχή από ορισμένα φαγητά, απαγόρευση της ψυχαγωγίας, του χορού και ίσως κάθε θεάματος… Οσ κοπός της μεγάλης Σαρακοστής δεν είναι να μας επιβάλλει πιεστικά μερικές τυπικές υποχρεώσεις, αλλά να “μαλακώσει” την καρδιά μας τόσο ώστε να μπορεί να ανοιχτεί στις πραγματικότητες του πνεύματος, ν΄ αποκτήσει την εμπειρία της κρυμμένης “πείνας και δίψας” για επικοινωνία με τον Θεό. Αυτή η “ατμόσφαιρα” της μεγάλης Σαρακοστής, αυτή η ανεπανάληπτη”κατάσταση του νου” δημιουργείται βασικά με τη λατρεία, με τις ποικίλες εναλλαγές που παρουσιάζονται στη λειτουργική ζωήαυτής της περιόδου…

Όταν κάποιος μπει στην Εκκλησία όσο διαρκούν οι ακολουθίες της Μ. Σαρακοστής, σχεδόν αμέσως θα καταλάβει μια κάπως αντιφατική έκφραση. Από τη μια μεριά, μια κάποια ήρεμη θλίψη διαποτίζει την ακολουθία: τα άμφια είναι σκούρα, οι ακολουθίες διαρκούν περισσότερο απ΄ ό,τι συνήθως και είναι πιο μονότονες, σχεδόν δεν υπάρχει κίνηση. Τα αναγνώσματα και οι ψαλμοί εναλλάσσονται, αλλά παρ΄ όαλ αυτά φαίνεται σα να μη “συμβαίνει” τίποτε. Σε τακτά διαστήματα ο ιερέας βγαίνει από το ιερό και λέει πάντοτε την ίδια σύντομη ευχή και όλο το εκκλησίασμα συνοδεύει κάθε αίτηση αυτής της προσευχής με μετάνοιες. Έτσι, για αρκετή ώρα στεκόμαστε σ΄ αυτή τη μονοτονία, σ΄ αυτή την ήρεμη θλίψη.

Αλλά ακτόπιν αρχίζουμε να νιώθουμε ότι ακριβώς αυτή η παράταση και η μονοτονία μας χρειάζεται αν θέλουμε να αποκτήσουμε εμπειρία από την κρυμμένη, και κατ΄ αρχήν απαρατήρητη, “επίδραση” της ακολουθίας. Σιγά σιγά αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ή μάλλον να αισθανόμαστε ότι αυτή η θλίψη στην πραγματικότητα είναι “ευθυμία”, ότι μια μυστηριώδηε μεταμόρφωση πρόκειται να γίνει μέσα μας… Όλα όσα μας φαίνονται υπερβολικά σημαντικά ώστε να γεμίζουν το μυαλό μας, όλη αυτή η κατάσταση αγωνίας που μας έγινε ουσιαστικά δεύτερη φύση, εξαφανίζονται κι αρχίζουμε να νιώθουμε ελεύθεροι, ανάλαφροι, και ευτυχισμένοι… Έτσι, όσο βιώνουμε αυτή τη μυστηριώδη ελευθερία, όσο γινόμαστε “ανάλαφροι και ειρηνικοί”, η μονοτονία και η θλίψη των ακολουθιών αποκτούν μια καινούργια σημασία, μεταμορφώνονται. Μια εσωτερική ομορφιά τις φωτίζει σαν την πρωϊνή ηλιαχτίδα που, ενώ ακόμα στην κοιλάδα είναι σκοτάδι, στις βουνοκορφές αρχίζει να φωτίζει.

“ΧΑΡΜΟΛΥΠΗ” είναι: η θλίψη για την εξορία μου, για την καταστροφή που έχω κάνει στη ζωή μου, είναι η χαρά για την παρουσία του Θεού και τη συγγνώμη Του, η χαρά για την ξαναγεννημένη επιθυμία για τον Θεό, η ειρήνη από την επιστροφή στο σπίτι. Αυτή ακριβώς είναι η ατμόσφαιρα της λατρείας στην περίοδο της μεγάλης Σαρακοστής. Τέτοια είναι η πρώτη και γενική επίδρασή της στην ψυχή μου.

(Από το βιβλίο του μακαριστού π. Αλεξάνδρου Σμέμαν “Μεγάλη Σαρακοστή, πορεία προς το Πάσχα”, εκδ. Ακρίτας 1981)

του καθηγητού κ. Μάριου Μπέγζου

Το ζητούμενο των ημερών μας δεν είναι το ποιος θα είναι ο επόμενος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, αλλά ποιο είναι το μέλλον της Εκκλησίας της Ελλάδος. Σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί το μέλλον να μιμείται το παρελθόν, αλλά αντιθέτως επιβάλλεται το μέλλον να καινοτομεί έναντι του παρελθόντος. Το άμεσο παρελθόν της Εκκλησίας της Ελλάδος της τελευταίας δεκαετίας επικεντρώθηκε στο πρόσωπο και το έργο του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου που διακρινόταν για την εξωστρέφειά του με την πληθωρική παρέμβαση στην δημοσιότητα, τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις με την Πολιτεία (ταυτότητες, σχολικά βιβλία κ.λπ.) και την Εκκλησία («Νέες Χώρες», Ιεροσόλυμα κ.λπ.). Το απώτερο παρελθόν της Εκκλησίας μας συνδέθηκε με την εικοσιπεντάχρονη παρουσία του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ που χαρακτηριζόταν από εσωστρέφεια, αθόρυβη επιτέλεση του ποιμαντικού έργου της Εκκλησίας και διακριτική παρέμβαση στη δημοσιότητα σε περίπτωση που θίγονταν εκκλησιαστικά δεδομένα (εκκλησιαστική περιουσία, πολιτικός γάμος κ.λπ.).

Ο νέος Αρχιεπίσκοπος καλείται να ενσαρκώσει μια άλλη, «τρίτη» στάση έναντι της πραγματικότητας, πέρα από την εσωστρέφεια και την εξωστρέφεια. Πιο συγκεκριμένα καλείται να επαναφέρει την Εκκλησία στη σώφρονα διαχείριση των «του οίκου της» και να κατορθώσει έτσι ώστε η Εκκλησία να αναδειχθεί αυτό που είναι κι όχι αυτό που φαίνεται. Εκκλησία είναι η ένωση των διεστώτων, η βίωση της ενότητας των πάντων, η σύναξη των διεσκορπισμένων και η πραγμάτωση της ενότητας.

Σε πρακτικό επίπεδο η Εκκλησία της Ελλάδος μελλοντικά οφείλει να προβεί στην επανόρθωση των ατοπημάτων του παρελθόντος της, τόσο του άμεσου όσο και του απώτερου, στη διάρκεια της μεταπολιτευτικής τριακονταπενταετίας. Σε τρεις τομείς μπορούμε να επισημάνουμε εντελώς ενδεικτικά την επιτέλεση διορθωτικών κινήσεων που σηματοδοτούν το ελπιδοφόρο μέλλον της: στην ορθόδοξη Εκκλησία, στην ελληνική Πολιτεία και στην νεοελληνική κοινωνία.

Ως προς την ορθόδοξη Εκκλησία επιβάλλεται να ενισχυθεί η βίωση της ενότητας υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Αυτό σημαίνει ότι επιβάλλεται στην Εκκλησία της Ελλάδος να αποδείξει τον σεβασμό της στα δίκαια του Οικουμενικού Θρόνου με την πιστή τήρηση της Πράξεως του 1928 στις «Νέες Χώρες». Επίσης, χρειάζεται να παρασχεθεί από την ελλαδική Εκκλησία κάθε δυνατή αρωγή στην πρωτόθρονη εκκλησία για την επιτέλεση του διορθοδόξου και παγχριστιανικού έργου της στην προώθηση του διεκκλησιαστικού, διαθρησκειακού και διαπολιτισμικού διαλόγου.

Ως προς την ελληνική Πολιτεία χρειάζεται να τηρηθούν με σχεδόν θρησκευτική ευλάβεια οι διακριτοί ρόλοι που οριοθετούν θεσμικά τις σχέσεις Εκκλησίας – Πολιτείας. Πιο συγκεκριμένα η Εκκλησία της Ελλάδος οφείλει να απόσχει από τριβές με την Πολιτεία σε θέματα θεσμικά, όπως ήταν η περιττή και ατυχής περίπτωση των ταυτοτήτων. Επίσης επιβάλλεται ο σεβασμός του ισχύοντος νομικού πολιτισμού της χώρας μας και η αποφυγή ανάμιξης σε εκπαιδευτικούς θεσμούς, όπως είναι το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (αναλυτικά προγράμματα, σχολικά βιβλία κ.λπ.). Δεν πρέπει να συγχέεται η έκφραση γνώμης την οποία ασφαλώς δικαιούται να έχει η Εκκλησία της Ελλάδος με την άσκηση πίεσης στην έννομη τάξη της χώρας χάρη στο έκτακτο κύρος που απολαμβάνει η Εκκλησία στην κοινωνία μας.

Ως προς τη νεοελληνική κοινωνία απαιτείται εκ μέρους της Εκκλησίας να προσφέρει νόημα ζωής στον δεινώς χειμαζόμενο άνθρωπο της εποχής και να συμπαρασταθεί ενεργά στην αντιμετώπιση των υπαρξιακών προβλημάτων του. Η μονοδιάστατη καθημερινότητα καλείται να μετασχηματισθεί σε πολυδιάστατη πραγματικότητα, κι αυτό ακριβώς είναι το νήμα της πνευματικότητας την οποία κατεπειγόντως καλείται να καλλιεργήσει η Εκκλησία. Ακόμη η κοινωνία μας ζητεί από την Εκκλησία να παρέμβει στην αντιμετώπιση των οξυμένων και διευρυμένων σήμερα πια κοινωνικών προβλημάτων από το οικολογικό μέχρι τη βιοηθική και από τη φτώχεια μέχρι την μετανάστευση.

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Καθημερινή” την Κυριακή 3 Φεβρουαρίου 2008.

Ο Μάριος Μπέγζος είναι καθηγητής Συγκριτικής Φιλοσοφίας της Θρησκείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Την Κυριακή 17 Φεβρουαρίου 2008 ενθρονίστηκε νέος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών & πάσης Ελλάδος ο από Θηβών κ.κ. Ιερώνυμος. Οι προσευχές μας τον συνοδεύουν στο δύσκολο έργο που αναλαμβάνει.

Η εκλογή του νέου Αρχιεπισκόπου ήταν η αφορμή για να αναδημοσιεύσουμε το παραπάνω κείμενο του κ. Μάριου Μπέγζου από την “Καθημερινή” και ελπίζουμε να αποτελέσει ένα πολύ καλό έναυσμα για ένα μεταξύ μας γόνιμο διάλογο για την Εκκλησία του μέλλοντος και ένα ειλικρινές μοίρασμα των αγωνιών και των προβληματισμών μας.